Wideoszkolenie: Cyberbezpieczeństwo wodociągów

W programie m.in., wybrane zagadnienia:

• Jakie formy ataku mogą być wykorzystane w cyberprzestrzeni wobec przedsiębiorstw wodociągowych?
• Jakie zmiany w cyberbezpieczeństwie wprowadzi dyrektywa NIS2?
• Na co zwrócić uwagę we wniosku o dofinansowanie? Co jest punktowane i klasyfikowane?
• Co należy chronić w pierwszej kolejności, aby skutecznie przeciwdziałać atakom i zagrożeniom dla ciągłości dostaw wody?
• Jak zabezpieczać serwery pod kątem połączeń internetowych?
• Gdzie powinny być przechowywane kopie danych?
• Jak chronić stacje uzdatniania wody i ujęcia wody, jeśli są podłączone pod internet?

Szczegółowy program szkolenia:

1.Cyberbezpieczeństwo w wodociągach – czym jest i czego dotyczy w praktyce?

• Na co zwracać uwagę przy komputerze w odniesieniu do cyberbezpieczeństwa?
• Jakie dane w wodociągach wymagają szczególnej ochrony?
• Jakie są teoretyczne zagrożenia dla małych wodociągów?
• Jakie zagrożenia mogą wystąpić w przedsiębiorstwach wodociągowych?
• Czy przedsiębiorstwa wodociągowe mogą zostać zaatakowane zdalnie?
• Jakie formy ataku mogą być wykorzystane w cyberprzestrzeni wobec przedsiębiorstw wodociągowych?
• Czym jest cyberbezpieczeństwo? Na czym polega?
• Czego dotyczy cyberbezpieczeństwo w praktyce działalności spółek wodociągowych?
• Jakie są rodzaje cyberbezpieczeństwa?
• Jakie zagrożenia mogą wystąpić w cyberbezpieczeństwie?

2. Obowiązki prawne i nowe regulacje (NIS2, prawo krajowe, normy)

• Czy muszą być oddzielne serwery zabezpieczeń według dyrektywy unijnej?
• Jakie przepisy unijne są wdrażane, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo?
• Jakie zmiany w cyberbezpieczeństwie wprowadza dyrektywa NIS2 dla przedsiębiorstw wodociągowych?
• Jakie obowiązki w zakresie cyberbezpieczeństwa muszą spełnić wodociągi?
• Jakie wymogi są związane z cyberbezpieczeństwem?
• Jakie wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa dotyczą wodociągów?
• Jakie są minimalne wymagania, które wodociągi muszą spełnić?
• Jakie wymagania unijne w zakresie zabezpieczeń dotyczą przedsiębiorstw wodociągowych?
• Jakie są wymogi prawne dotyczące wprowadzenia rozwiązań z zakresu cyberbezpieczeństwa?
• Jakie kary mogą wystąpić za niewdrożenie cyberbezpieczeństwa?
• Kto będzie egzekwował kary?
• Jakie podstawowe wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa muszą spełniać przedsiębiorstwa wodociągowe?
• Z jakich przepisów prawa wynikają obowiązki dotyczące cyberbezpieczeństwa?
• Jakie są podstawy prawne cyberbezpieczeństwa w Polsce i Unii Europejskiej?
• Jakie normy i przepisy techniczne obowiązują w zakresie cyberbezpieczeństwa? Czy pojawiły się nowe regulacje?
• W jaki sposób należy wdrażać procedury i systemy zgodnie z tymi przepisami prawa?

3. Analiza ryzyka i plan wdrożenia cyberbezpieczeństwa

• Jak powinien wyglądać plan ciągłości działania w przypadku ataku?
• Jakie grupy pracowników wodociągów powinny być objęte podnoszeniem kompetencji w zakresie cyberbezpieczeństwa?
• Jak ma być wdrażane cyberbezpieczeństwo? Czy to będą kursy dotyczące zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, oprogramowania bezpieczeństwa, zabezpieczenia sieci automatyki przemysłowej?
• Jak wodociągi mają się dostosować do wymagań?
• Jak zachować ciągłość procesów, aby nie doszło do przerwy w dostawie wody?
• Co należy chronić w pierwszej kolejności, aby skutecznie przeciwdziałać atakom i zagrożeniom dla ciągłości dostaw wody?
• Jak wdrażać rozwiązania, aby były zgodne z przepisami prawa o cyberbezpieczeństwie?
• Co w sytuacji, gdy w przedsiębiorstwie wodociągowym część infrastruktury jest obsługiwana ręcznie, a planowana jest budowa systemu cyberbezpieczeństwa?
• Jakie działania trzeba podjąć w procesie wdrażania cyberbezpieczeństwa? Czy trzeba się kontaktować z gminą?
• Co mają zrobić małe przedsiębiorstwa wodociągowe, jeśli programy dedykowane są do dużych przedsiębiorstw wodociągowych?
• W jaki sposób można określać obszary, w których występują problemy związane z cyberbezpieczeństwem? W jaki sposób te problemy powinny być prawidłowo definiowane?
• Gdzie szukać w danej jednostce wystąpienia ryzyka i zagrożenia?

4.Dofinansowanie na cyberbezpieczeństwo

• Jakie przedsiębiorstwa mają możliwości pozyskania dofinansowania na cyberbezpieczeństwo?
• Jakie środki można pozyskać w dofinansowaniu?
• Jakie elementy infrastruktury mogą zostać sfinansowane w ramach środków zewnętrznych? Co kupić i jak doposażyć wodociągi, by podnieść stopień bezpieczeństwa?
• Jakie rodzaje dofinansowań mogą dotyczyć cyberbezpieczeństwa?
• Kiedy pomocą zostaną wsparte przedsiębiorstwa wodociągowe, które nie mają żadnych zabezpieczeń?
• Czy przedsiębiorstwa wodociągowe, które nie mają podstawowych zabezpieczeń, mogą ubiegać się o dofinansowanie?
• Jakie działania w obszarze cyberbezpieczeństwa mogą być objęte dofinansowaniem? Co może być dofinansowane?
• Czy monitoring i systemy bezpieczeństwa są podstawą do ubiegania się o dofinansowanie?

4a. Wymogi formalne i dokumentacja wniosków

• Jak powinien wyglądać wniosek o dofinansowanie, jeżeli chodzi o cyberbezpieczeństwo?
• Jak prawidłowo wypełnić wniosek o dofinansowanie? Co w nim zawrzeć?
• Jak wygląda wzór wniosku o dofinansowanie?
• Na co zwrócić uwagę we wniosku o dofinansowanie? Co jest punktowane i klasyfikowane?
• Co konkretnie ma być ujęte we wniosku o dofinansowanie w zakresie cyberbezpieczeństwa?
• Jakie są wytyczne wniosku o dofinansowanie z cyberbezpieczeństwa?
• Jakie szczegółowe warunki techniczne powinny być wyszczególnione we wniosku o dofinansowanie?
• Jakie normy trzeba spełnić, żeby otrzymać dofinansowanie? Jakie są normy?
• Jakie procedury obowiązują przy reprezentacji dwuosobowej, jeśli regulamin dofinansowania umożliwia podpisanie wniosku tylko przez jedną osobę?

4b. Proces pozyskiwania środków i źródła finansowania

• Kto powinien finansować działania związane z cyberbezpieczeństwem w wodociągach? Kto będzie za to płacił?
• Skąd przedsiębiorstwa wodociągowe mają pozyskiwać środki finansowe na cyberbezpieczeństwo?
• Skąd wziąć pieniądze na modernizacje i wprowadzenie podstaw cyberbezpieczeństwa?
• Jak można uzyskać dofinansowanie? Jaka jest ścieżka w tym procesie?
• Jak pozyskać nowe fundusze zewnętrzne na cyberbezpieczeństwo?
• Od czego rozpocząć proces ubiegania się o środki zewnętrzne?
• Gdzie szukać środków zewnętrznych?
• Jakie koszty mogą wiązać się z wdrożeniem rozwiązań z zakresu cyberbezpieczeństwa?

4c. Rozliczenie i monitorowanie inwestycji

• W jaki sposób należy prawidłowo rozliczać inwestycje związane z cyberbezpieczeństwem?
• Jaki jest sposób rozliczenia wniosków o dofinansowanie?
• Jak ma wyglądać rozliczenie wniosków o dofinansowanie? Czy rozliczenie następuje po wykonaniu zadań, czy w trakcie ich realizacji?
• Jak ma wyglądać procedura rozliczenia?
• Jakie są terminy rozliczenia?
• Jaka dokumentacja jest potrzebna do rozliczenia projektu?
• Jak utrzymać monitoring, serwery i systemy nadzoru? Czy możliwe jest finansowanie z funduszy unijnych, krajowych?
• Jak rozpatrywane są wnioski o dofinansowanie?

4d. Kolejne kroki po otrzymaniu dofinansowania

• Co dalej po otrzymaniu dofinansowania? Jakie są następne kroki?
• Jak wygląda etap podpisania umowy o cyberbezpieczeństwie? Jakie dane są potrzebne i na jakie dane oczekujemy?

5. Reagowanie na incydenty i sytuacje kryzysowe. Reagowanie na incydent – co robić w przypadku ataku?

• Jak postępować w przypadku ataku?
• Jakie procedury i działania należy podjąć w przypadku ataku?
• Jak w przypadku ataku powinny wyglądać procedury, które jednoznacznie określają, co w danej sytuacji zrobić?
• Kto jest odpowiedzialny za podjęcie działań w przypadku ataku?
• Jak określić zakres obowiązków poszczególnych osób w przypadku ataku?
• Co zrobić, żeby ograniczyć rozprzestrzenianie się ataku w systemach wodociągowych?
• Jakie są możliwości jak najszybszego odbudowania infrastruktury po ataku?
• Jak zachować się w przypadku skażenia wody?
• Jak zapewnić dostęp do danych w przypadku ataku?
• Co zrobić w sytuacji, gdy haker zmieni hasło lub przyblokuje serwer?
• Jak zapewnić ciągłość dostępu do danych?
• Co zrobić w sytuacji zakłócenia pracy systemu, który steruje i odpowiada za wyłączenie pomp, opróżnienie zbiorników?
• Jak postąpić w sytuacji, gdy utracone zostaną dane umieszczone w chmurze, takie jak dane klientów, dane klientów powiązane z danym wodomierzem, historia transakcji, dane osobowe, dane księgowe?
• Co zrobić w przypadku kontroli urzędu skarbowego, a dane klientów i informacje zostały utracone?
• Jak wykryć zagrożenie i jakie działania należy podjąć w odpowiedzi? Czy odłączyć urządzenie, wprowadzić blokadę czy inne procedury reagowania?
• W przypadku podejrzenia ataku na systemy wodociągowe, co należy zrobić i komu zgłosić incydent?
• W jaki sposób można wykryć zagrożenie?
• Jak odróżnić, czy zakłócenia w działaniu urządzeń np. manipulacja parametrami, ustawienia na maksymalne wartości są wynikiem awarii sprzętowej czy cyberataku?
• Jak wykryć cyberatak? Jak można się dowiedzieć, czy to cyberatak?

6. Serwery i systemy IT – architektura i konfiguracja

• W jakim celu stosuje się oddzielne serwery i oddzielne połączenia w systemach cyberbezpieczeństwa wody?
• Jakie urządzenia techniczne i systemy informatyczne powinny być zakupione w celu zapewnienia bezpieczeństwa sieci wodociągowej?
• Jakie urządzenia mogą być zakupione w ramach dofinansowania na cyberbezpieczeństwo?
• Jakie urządzenia warto zastosować, aby zwiększyć bezpieczeństwo wodociągów?
• Jak zabezpieczać serwery pod kątem połączeń internetowych?
• Które urządzenia końcowe mogą generować ryzyko dla bezpieczeństwa systemów?
• Czy serwery powinny być replikowane w celu zwiększenia bezpieczeństwa?
• Czy powinny być dwa serwery w celu zwiększenia bezpieczeństwa?
• Jak w urządzeniu FortiGate (7.6) prawidłowo ustalić tunel GRE IPsec do urządzeń CISCO?
• Jakie rodzaje serwerów są stosowane w przedsiębiorstwach wodociągowych? Jakie serwery są dostępne?

7. Backup, kopie zapasowe i przechowywanie danych

• Jak często należy wykonywać kopie zapasowe systemów?
• Gdzie powinny być przechowywane kopie danych?
• Jak zabezpieczyć dane na wypadek ataku cybernetycznego?
• Jak powinien wyglądać harmonogram wykonywania kopii zapasowych? Co ile czasu powinno się je robić?
• Jak tworzyć kopię bezpieczeństwa? Czy wykonać ją od razu, czy stopniowo?
• Ile kopii zapasowych należy tworzyć?
• W jaki sposób przechowywać kopie? Czy wystarczy zapis na dysku lokalnym, czy należy je szyfrować?

8.Ochrona infrastruktury OT i fizyczna

• Czy samo ogrodzenie hydroforni jest wystarczającym zabezpieczeniem? Czy obowiązkowy jest monitoring?
• Jak zabezpieczyć systemy uzdatniania wody przed osobami niepożądanymi?
• Jak chronić fizycznie studnie i inne obiekty wodociągowe?
• Jak zabezpieczyć infrastrukturę na wypadek pożaru?
• Jakie środki fizycznego zabezpieczenia są wymagane dla szaf i urządzeń?
• Jakie elementy sieci poza ujęciami i zbiornikami wymagają ochrony?
• Jakie rozwiązania można zastosować, aby hydrant był chroniony, ale nadal dostępny dla straży pożarnej?
• Czy hydranty powinno się zabezpieczać?
• Czym zabezpieczyć hydranty?
• Jak zabezpieczyć sieci wodociągowe?
• Jaką dokumentację dotyczącą zabezpieczeń powinno posiadać przedsiębiorstwo wodociągowe?

9.Sieci, połączenia i infrastruktura rozproszona

• Jak prawidłowo zabezpieczyć i połączyć kilka lokalizacji w jedną spójną strukturę sieciową przy wykorzystaniu urządzeń brzegowych?
• Czy w sytuacji, gdy jedna z lokalizacji posiada światłowód, a pozostałe mają słabsze łącza, warto wprowadzać wdrożenie serwera domenowego?
• Co w sytuacji utraty łączności z internetem i potencjalnego odcięcia biura od dostępu do domeny? Jak to rozwiązać?
• W jaki sposób może się uszkodzić łącze sieciowe w przypadku cyberbezpieczeństwa?
• Jakie mogą być systemy i rozwiązania dla przedsiębiorstw wodociągowych, jeżeli ręcznie obsługują zawory?

10. Systemy, oprogramowanie i praktyczne rozwiązania IT

• Jakie są dostępne systemy i programy w cyberbezpieczeństwie?
• Na czym polega zabezpieczanie systemów teleinformatycznych?
• Jakie będą nowe systemy zarządzania wodą w cyberbezpieczeństwie?
• Jakie oprogramowania i sprzęt są rzeczywiście niezbędne do spełnienia wymagań o cyberbezpieczeństwie?
• Jak odróżnić rozwiązania podstawowe od zaawansowanych?
• Jakie jest najlepsze oprogramowanie? Czy od wersji 11?
• Jakie są rozwiązania w cyberbezpieczeństwie kierowane dla mniejszych przedsiębiorstw wodociągowych?
• Jak chronić sieć do sterowania urządzeń? Jakie są konkretne i praktyczne rozwiązania?

11.Cyberbezpieczeństwo a jawność i chmura

• Jak należy zabezpieczyć przed atakami system działający w chmurze, do którego dostęp odbywa się za pomocą loginu i hasła, gdy infrastrukturą i serwerami zarządza firma zewnętrzna?
• Czy ogólnodostępne informacje np. z geoportalu, dotyczące przebiegu sieci wodociągowej mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa infrastruktury?
• Jak minimalizować ryzyko wynikające z jawności części informacji o infrastrukturze?
• Jak chronić stacje uzdatniania wody i ujęcia wody, jeśli są podłączone pod internet?
• Co w sytuacji, gdy część danych znajduje się w chmurze, a część na własnym serwerze? Co może się stać z danymi w chmurze, jeśli będą z nich korzystać użytkownicy w warunkach braku połączenia sieciowego lub internetu?

12.Zarządzanie i narzędzia IT/OT dla informatyków

• Jakich narzędzi, systemów i zasobów potrzebują informatycy, aby skutecznie wdrożyć cyberbezpieczeństwo w przedsiębiorstwie wodociągowym?
• Jak zabezpieczyć dane bazy klientów, w tym dane osobowe i historię rozliczeń?
• Jak zapobiec utracie danych klientów?
• Jak zabezpieczyć system sterowania, aby nikt nie miał do niego dostępu oprócz osoby uprawnionej?
• Jak monitorować sieci OT? Jakie programy i narzędzia mogą w tym pomóc?
• Jak zabezpieczyć sieci OT? Co musimy zrobić?
• Jakie typy switchy przemysłowych są dopuszczalne do stosowania, a których należy unikać?
• Jakie nowe sprzęty i aplikacje warto wprowadzić, aby zapewnić odpowiedni poziom bezpieczeństwa?
• Jak obszary problemowe w cyberbezpieczeństwie można przełożyć na konkretne rozwiązania techniczne?
• Gdzie i w jaki sposób definiować zapory?

13.Współpraca z podmiotami zewnętrznymi i SOC

• Co w sytuacji wymiany danych? Co jest po stronie przedsiębiorstwa wodociągowego a co po stronie Operation Security Center?
• Czy podmioty zajmujące się wodociągami będą mogły liczyć na integrację z Operation Security Center? Czy będą musiały polegać na rozwiązaniach komercyjnych? Jakie są plany z tym związane?
• Jaka jest rola firm zewnętrznych w procesie cyberbezpieczeństwa?

Cele szkolenia:

1. Usystematyzowanie wiedzy na temat nowych regulacji prawnych, w tym dyrektywy NIS2, oraz kluczowych obowiązków nakładanych na przedsiębiorstwa wodociągowe. Uczestnicy poznają obowiązujące normy techniczne oraz konsekwencje i kary wynikające z braku wdrożenia odpowiednich systemów zabezpieczeń.

2. Przygotowanie do przeprowadzenia profesjonalnej analizy ryzyka oraz opracowania skutecznego planu ciągłości działania w sytuacjach kryzysowych. Pozwoli to na wdrożenie procedur bezpieczeństwa chroniących procesy dostarczania wody, nawet w jednostkach o mieszanej lub ręcznej infrastrukturze.

3. Zapoznanie uczestników z pełnym procesem pozyskiwania oraz prawidłowego rozliczania dofinansowań na inwestycje w infrastrukturę cyberbezpieczeństwa. Obejmuje to identyfikację źródeł finansowania, poprawne wypełnianie wniosków z uwzględnieniem warunków technicznych oraz przygotowanie dokumentacji rozliczeniowej.

4. Doskonalenie praktyki w zakresie szybkiego i adekwatnego reagowania na incydenty sieciowe, w tym zaawansowane ataki hakerskie oraz potencjalne zagrożenia skażenia wody. Uczestnicy dowiedzą się, jak zabezpieczyć ciągłość dostępu do danych oraz szybko odbudować systemy po zablokowaniu serwera.

5. Rozwinięcie umiejętności projektowania i zabezpieczania architektury sieci IT i OT, obejmującej m.in. konfigurację serwerów, zarządzanie kopiami zapasowymi oraz fizyczną ochronę ujęć i sieci. Działanie to obejmuje również optymalny dobór urządzeń brzegowych i oprogramowania do pracy w infrastrukturze rozproszonej.

Metodologia:

Szkolenie zostanie przeprowadzone w formule online, na żywo, w czasie 5 godzin (w tym 0,5 przerwy) z wykorzystaniem prezentacji multimedialnej porządkującej najważniejsze zagadnienia dotyczące cyberbezpieczeństwie wodociągów. Przebieg zajęć będzie oparty na omówieniu aktualnych zasad wynikających z przepisów prawa oraz na analizie praktycznych problemów występujących w wodociągach. W trakcie szkolenia prelegent będzie analizować i omawiać przypadki występujące w codziennej pracy. Forma prowadzenia zajęć - Q&A (Questions and Answers - na zasadzie pytanie-odpowiedź), umożliwi także zadawanie pytań w trakcie szkolenia i odnoszenie omawianych zagadnień do konkretnych sytuacji z praktyki i codziennej pracy. Metodologia będzie łączyć wykład ekspercki, omówienie procedur, analizę dokumentacji oraz rozwiązywanie problemów interpretacyjnych. Dzięki temu uczestnicy będą mogli nie tylko uporządkować wiedzę, ale również przełożyć ją na codzienną obsługę spraw związanych z cyberbezpieczeństwem wodociągów.

Efekty:

WIEDZA Uczestnicy zdobędą wiedzę dotyczącą mechanizmów identyfikacji cyberzagrożeń oraz wymogów formalno-prawnych niezbędnych do skutecznego ubiegania się o zewnętrzne środki finansowe. Będą świadomi specyfiki ataków na infrastrukturę wodociągową, potrafiąc m.in. prawidłowo odróżnić standardową awarię sprzętową od celowego cyberataku.

UMIEJĘTNOŚCI Uczestnicy będą potrafili wdrażać konkretne rozwiązania techniczne dla sieci IT/OT, w tym konfigurować zapory sieciowe, zabezpieczać serwery przed dostępem z zewnątrz oraz tworzyć bezpieczne harmonogramy kopii zapasowych. Nauczą się również stosować niezbędne procedury odzyskiwania dostępu w przypadku utraty baz danych osobowych klientów i systemów opartych na chmurze.

KOMPETENCJEUczestnicy rozwiną umiejętność samodzielnego i odpowiedzialnego koordynowania planu ciągłości procesów dostaw wody oraz współpracy z zewnętrznymi podmiotami wspierającymi, takimi jak Operation Security Center. Uczestnicy poznają praktyczne sposoby podejmowania kluczowych decyzji naprawczych i komunikacyjnych w obliczu nagłej sytuacji kryzysowej lub kontroli urzędu państwowego po utracie danych.

Prowadzący

Od 15 lat pracuje jako informatyk, inspektor ochrony danych osobowych w firmach prywatnych, urzędach gmin, jednostkach służby zdrowia, szkołach i innych jednostkach samorządowych. Dodatkowo zajmuje się tematyką cyberbezpieczeństwa dla klientów kancelarii prawnej w Krakowie. Prowadził i prowadzi projekty finansowane z środków unijnych, państwowych i własnych jednostek samorządowych. Zajmuje stanowiska specjalistyczne i kierownicze dotyczące organizacji pracy techniczno – informatycznej w organizacjach. Absolwent studiów II stopnia (systemyCAD/CAE) na Politechnice Świętokrzyskiej w Kielcach.

Posiada dyplomy z: organizacji i zarządzania w ochronie zdrowia, zarządzania zasobami ludzkimi, Inspektor Ochrony Danych i Executive Master of Business Administration (EMBA). Ponadto posiada doświadczenie w pracy w firmach powyżej 650 pracowników, ciągły rozwój osobisty w kierunkach związanych z szeroko pojętą informatyką. Certyfikat Audytora Wiodącego Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji wg Normy PN-EN ISO/IEC 27001 – Polskie Centrum Akredytacji. Certyfikat ERCA: Auditor Wiodący ISO/IEC 27001:2022 CeCert.