Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaprezentowało projekt nowelizacji ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, mający na celu złagodzenie skutków drugiej ewaluacji jakości działalności naukowej. Proponowane przepisy stanowią odpowiedź na problemy i wątpliwości, które ujawniły się po przeprowadzeniu pierwszej ewaluacji w 2022 r., a także na liczne głosy krytyczne płynące ze środowiska akademickiego.

Zbliżająca się ewaluacja obejmująca lata 2022–2025 budzi istotne obawy wśród uczelni i instytutów naukowych. Wyniki tego procesu mają bowiem bezpośrednie przełożenie na możliwość prowadzenia podstawowych zadań uczelni – w tym tworzenia nowych kierunków studiów, nadawania stopni naukowych oraz kształcenia doktorantów. Ministerstwo uznało, że konieczne jest wprowadzenie czasowych, epizodycznych rozwiązań, które ograniczą ryzyko negatywnych skutków dla jednostek naukowych i ich pracowników.

TWORZENIE KIERUNKÓW STUDIÓW

Zgodnie z projektem, uczelnie, które w wyniku drugiej ewaluacji uzyskają kategorię naukową B w danej dyscyplinie (zamiast dotychczasowej kategorii B+), zachowają prawo do samodzielnego tworzenia kierunków studiów przyporządkowanych do tej dyscypliny lub dyscypliny wiodącej – i to bez konieczności uzyskiwania zgody ministra nauki.

Uprawnienie to ma jednak charakter czasowy – będzie obowiązywało do momentu przyznania nowej kategorii naukowej w ramach trzeciej ewaluacji (za lata 2026–2029). Wyjątkiem pozostaną kierunki lekarski, lekarsko-dentystyczny oraz studia prowadzone poza siedzibą uczelni lub za granicą – ich uruchomienie w dalszym ciągu będzie wymagało uzyskania pozwolenia ministra.

Celem tej zmiany jest ochrona stabilności oferty dydaktycznej uczelni akademickich, które w wyniku drugiej ewaluacji mogą przejściowo utracić wyższą kategorię naukową.

NADAWANIE STOPNIA DOKTORA

Projekt ustawy przewiduje również szczególne rozwiązania dla podmiotów posiadających uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora.

Obecnie uzyskanie w danej dyscyplinie kategorii niższej niż B+ (czyli B lub C) skutkuje automatyczną utratą tego uprawnienia. Nowelizacja zakłada, że w przypadku otrzymania kategorii B, podmiot będzie mógł dokończyć wszczęte przed tym momentem postępowania doktorskie, jednak nie będzie miał prawa rozpoczynać nowych.

Natomiast w sytuacji, gdy jednostka uzyska kategorię C, toczące się postępowania będą mogły być kontynuowane w innym podmiocie posiadającym stosowne uprawnienia – wyznaczonym przez Radę Doskonałości Naukowej.

Proponowane przepisy mają zatem złagodzić skutki ewaluacji i umożliwić płynne dokończenie rozpoczętych postępowań bez szkody dla doktorantów i promotorów.

FUNKCJONOWANIE SZKÓŁ DOKTORSKICH

Proponowane regulacje mają charakter epizodyczny i ochronny. Ich wprowadzenie ma na celu utrzymanie ciągłości działalności uczelni i instytutów w okresie pomiędzy drugą a trzecią ewaluacją.

Nowelizacja stanowi reakcję na liczne głosy środowiska naukowego, które wskazywało na niedoskonałości obecnego systemu oceny jakości działalności naukowej oraz na zbyt duże uzależnienie kluczowych uprawnień uczelni od wyników ewaluacji.

W praktyce, projektowane przepisy mają zapobiec destabilizacji w funkcjonowaniu uczelni, umożliwiając im dalsze wykonywanie zadań dydaktycznych i naukowych – przy jednoczesnym zachowaniu zasad jakości i odpowiedzialności za poziom prowadzonych badań.

Nowelizacja ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadza czasowe rozwiązania ochronne, które mają zabezpieczyć uczelnie, instytuty naukowe oraz doktorantów przed negatywnymi skutkami wyników drugiej ewaluacji działalności naukowej. To krok w kierunku bardziej elastycznego i odpowiedzialnego podejścia do oceny jakości nauki w Polsce.

źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej