Projekt ustawy o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego ma na celuusprawnienie rozpoznawania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznychpoprzezrozszerzenie uprawnień sądu pierwszej instancji do wydawania wyroków kasatoryjnych. Chodzi o umożliwienieuchylenia decyzji organu rentowego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia w szerszym katalogu sytuacji niż dotychczas.

Obecnie możliwość takiego rozstrzygnięcia jest wyjątkiem i dotyczy jedynie ściśle określonych decyzji, obarczonych rażącymi wadami proceduralnymi. Praktyka pokazuje jednak, że również inne decyzje – w tym decyzje formalne, takie jak odmowa wszczęcia postępowania czy jego umorzenie – bywają dotknięte istotnymi uchybieniami, które nie mogą być skutecznie skorygowane na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji. W efekcie sądy często zmuszone są do prowadzenia rozbudowanych postępowań dowodowych albo oczekiwania na rozstrzygnięcie przez instancje wyższe, co znacząco wydłuża czas trwania spraw.

Projektowana zmiana ma pozwolić sądom reagować adekwatnie do charakteru nieprawidłowości już na wczesnym etapie postępowania. Sąd będzie mógł uchylić decyzję organu rentowego m.in. wtedy, gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w sposób istotnie wadliwy, gdy decyzja nie rozstrzyga sprawy co do istoty, albo gdy zachodzą podstawy do umorzenia postępowania przed organem. Rozwiązanie to ma charakter fakultatywny, co pozostawia sędziemu ocenę, czy w danej sprawie będzie ono najbardziej efektywne z punktu widzenia interesu strony i ekonomiki postępowania.

Istotnym elementem nowelizacji ma być także obowiązek formułowania przez sąd wytycznych dla organu rentowego przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Ma to wzmocnić standardy prowadzenia postępowań administracyjnych, zapewnić realną ochronę praw procesowych stron, a jednocześnie skrócić czas oczekiwania na prawomocne rozstrzygnięcie, które w sprawach ubezpieczeniowych często decyduje o dostępie do środków utrzymania.

Projekt wpisuje się w konstytucyjną zasadę prawa do sprawnego i rzetelnego rozpoznania sprawy przez sąd oraz odpowiada na problemy przewlekłości postępowań wskazywane przez Najwyższą Izbę Kontroli. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów topierwszy kwartał 2026 r.

źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej