Planowany projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych koncentruje się przede wszystkim na uporządkowaniu i wzmocnieniu roli warsztatów terapii zajęciowej. Ustawodawca sięga po doświadczenia wypracowane w ostatnich latach w ramach projektów pilotażowych i analiz funkcjonowania WTZ, które ujawniły liczne problemy systemowe, wpływające zarówno na jakość wsparcia, jak i na realne szanse uczestników na aktywizację zawodową.

Dotychczasowe funkcjonowanie warsztatów cechowało się dużą niejednolitością. Brak spójnych zasad diagnozowania uczestników, tworzenia indywidualnych programów rehabilitacji oraz oceniania postępów powodował, że skuteczność działań była trudna do porównania, a nadzór nad WTZ – ograniczony. Jednocześnie w wielu placówkach dominował model skoncentrowany na rehabilitacji społecznej, z niewielkim naciskiem na przygotowanie do pracy i kontakt z realnym rynkiem zatrudnienia. W połączeniu z ograniczoną dostępnością zatrudnienia wspomaganego i form pracy chronionej prowadziło to do niskiej rotacji uczestników oraz wieloletniego pobytu w warsztatach bez perspektywy dalszego rozwoju.

Projektowana zmiana przepisów ma temu przeciwdziałać poprzez stopniowe wprowadzenie jednolitych standardów działania WTZ do poziomu ustawowego. Kluczowe znaczenie przypisano diagnozie funkcjonalnej uczestnika oraz indywidualnemu programowi rehabilitacji, które mają stać się realnym narzędziem planowania ścieżki rozwoju, a nie wyłącznie dokumentacją formalną. Ograniczenie częstotliwości ocen przy jednoczesnym wprowadzeniu kompleksowych przeglądów postępów ma sprzyjać bardziej rzetelnej i długofalowej ocenie efektów wsparcia.

Istotną zmianą jest również wyraźne wzmocnienie prozatrudnieniowego charakteru warsztatów. Uczestnicy mają zyskać szerszy dostęp do praktyk i staży zawodowych, w tym także w formie odpłatnej, a samo uczestnictwo w WTZ przestaje mieć charakter bezterminowy. Ustawowe określenie maksymalnego czasu pobytu w warsztacie ma zwiększyć rotację i otworzyć drogę do wsparcia dla osób oczekujących, przy jednoczesnym zachowaniu mechanizmu bezpieczeństwa w postaci możliwości powrotu do WTZ w razie niepowodzenia w zatrudnieniu.

Zmiany obejmują także kwestie informacyjne i organizacyjne, nakładając na powiaty oraz zespoły orzekające obowiązek aktywnego informowania osób z niepełnosprawnościami o dostępnych formach wsparcia. W szerszym ujęciu nowelizacja wpisuje się w długofalową politykę państwa, której celem jest przejście od modelu opiekuńczego do modelu wspierającego samodzielność, aktywność zawodową i prawo do decydowania o własnej ścieżce życiowej.

Z perspektywy prawa administracyjnego mamy do czynienia z próbą wzmocnienia skuteczności realizacji zadań publicznych poprzez standaryzację działań i lepsze powiązanie rehabilitacji społecznej z rynkiem pracy. Choć zmiany nie rozwiązują wszystkich problemów systemowych, stanowią wyraźny sygnał, że warsztaty terapii zajęciowej mają być etapem przejściowym prowadzącym do większej samodzielności, a nie docelową formą wsparcia na lata.

źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej