Projekt ustawy o umorzeniu należności dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powstałych przed 1 stycznia 1999 r., ma na celu uporządkowanie systemu egzekucji przestarzałych zobowiązań składkowych i ograniczenie nadmiernych kosztów administracyjnych. Obecnie próby ściągania tych należności okazują się w dużej mierze nieskuteczne. Pomimo formalnego obowiązku podejmowania działań egzekucyjnych, wpływy z tytułu składek sprzed 1999 r. nie przekraczają kilku milionów złotych rocznie, a większość środków stanowią odsetki i koszty postępowań, a nie spłata samej należności głównej. W praktyce egzekucje te stały się procesem formalnym, który pochłania znaczące zasoby administracyjne, nie przynosząc realnych efektów.
Projekt przewiduje umorzenie z mocy prawa nieopłaconych składek, Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych sprzed 1 stycznia 1999 r., z wyłączeniem należności zabezpieczonych hipoteką, które mogą być nadal dochodzone. Automatyczne umorzenie nie wymaga podejmowania indywidualnych decyzji administracyjnych przez ZUS, co ma uprościć proces i wyeliminować ryzyko opóźnień. Jednocześnie ustawodawca przewidział możliwość wydania przez ZUS zaświadczeń potwierdzających umorzenie lub brak zaległości, co zapewnia bezpieczeństwo obrotu gospodarczego i przejrzystość dla płatników.
Nowe przepisy obejmą również odsetki, opłaty, koszty upomnienia i egzekucji oraz postępowania zabezpieczające dotyczące objętych umorzeniem należności. Wskutek tego wszystkie aktywne procedury prowadzone wobec zobowiązań sprzed 1999 r., które nie są zabezpieczone hipoteką, zostaną zakończone z mocy prawa. Należności te powstały w starym systemie emerytalnym i nie mają wpływu na prawo do świadczeń długoterminowych ani ich wysokość.
Projekt uwzględnia również specyfikę osób nadal prowadzących działalność gospodarczą – w ich przypadku przepisy o pomocy publicznej pozostaną w mocy. Planowane wejście w życie ustawy nastąpi z dniem pierwszego miesiąca po upływie dwumiesięcznego vacatio legis, co umożliwi ZUS wdrożenie niezbędnych zmian organizacyjnych i informatycznych.
Za przygotowanie projektu odpowiada Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, nadzór sprawuje podsekretarz stanu Sebastian Gajewski, a przyjęcie przez Radę Ministrów planowane jest na II kwartał 2026 r. Projekt stanowi rozwiązanie deregulacyjne, które ma zakończyć nieefektywne procedury egzekucyjne i ograniczyć koszty administracyjne, jednocześnie zapewniając jasne i automatyczne uregulowanie statusu należności sprzed ponad ćwierć wieku.
źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, numer projektu: UDER108, data publikacji: 20.01.2026 r.