Celem projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego jest ujednolicenie i doprecyzowanie zakresu pouczeń udzielanych uczestnikom postępowania karnego na etapie sądowym. Projekt zakłada również wprowadzenie ustawowych upoważnień dla Ministra Sprawiedliwości do określania wzorów pisemnych pouczeń w drodze rozporządzeń.
Projektowane zmiany regulacji mają zapewnić jednakowy standard informacyjny dla oskarżonego, pokrzywdzonego i świadka, analogicznie do rozwiązań, które funkcjonują na etapie postępowania przygotowawczego. Ustawodawca wskazuje, że rzetelność procesu karnego wymaga, aby każdy uczestnik postępowania otrzymywał jasne informacje o przysługujących mu prawach i obowiązkach.
Projekty przewiduje wprowadzenie podstawy prawnej do publikowania na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości wzorów pouczeń wraz z tłumaczeniami, co ma być przydatne także dla cudzoziemców.
Istotną zmianą jest również rozszerzenie zakresu pouczeń o informacje dotyczące prawa do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania lub tymczasowego aresztowania. Projekt doprecyzowuje ponadto treść pouczeń kierowanych do podejrzanych, oskarżonych, pokrzywdzonych i świadków, tak aby były one adekwatne do etapu postępowania oraz sytuacji procesowej danej osoby.
Szczególny nacisk położono na dostosowanie treści pouczeń do potrzeb osób małoletnich oraz osób nieporadnych ze względu na wiek lub stan zdrowia. Zmiany obejmują także przypadki związane z europejskim nakazem aresztowania, gdzie treść informacji ma być adekwatna do wieku adresata.
Projekt wprowadza również szereg przepisów szczegółowych regulujących obowiązek pouczania w związku z doręczeniem aktu oskarżenia, wezwaniem na rozprawę, zawiadomieniem o posiedzeniu, doręczeniem wyroku nakazowego czy postępowaniem w przedmiocie wydania wyroku łącznego. Celem jest wyeliminowanie rozbieżności w praktyce sądowej oraz zapewnienie przejrzystości komunikacji procesowej.
Upoważnienia ustawowe dla Ministra Sprawiedliwości mają umożliwić tworzenie jednolitych, zrozumiałych wzorów pouczeń, co ma szczególne znaczenie dla osób działających bez obrońcy lub pełnomocnika. Standaryzacja dokumentów ma ograniczyć ryzyko błędów informacyjnych i wzmocnić realizację prawa do obrony oraz prawa do informacji.
Za opracowanie projektu odpowiada Ministerstwo Sprawiedliwości. Planowany termin przyjęcia ustawy przez Radę Ministrów wyznaczono na III kwartał 2026 r. Projektowane zmiany wpisują się w szerszy kierunek wzmacniania gwarancji procesowych i podnoszenia standardów rzetelnego postępowania karnego.
źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, Projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego, numer projektu: UD370, data publikacji: 24.02.2026 r.
