Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m oraz ustawy o bezpieczeństwie morskim jest zwiększenie skuteczności nadzoru administracji morskiej nad jednostkami z polską banderą oraz usprawnienie systemu REJA24 i zapewnienie rzetelności danych.
Obowiązujące regulacje i stan faktyczny
Rejestr REJA24 powstał na podstawie ustawy z dnia 12 kwietnia 2018 r. Obejmuje jednostki sportowo-rekreacyjne i rybackie, żaglowe i motorowe, śródlądowe i morskie. Obowiązek rejestracji obejmuje jachty i jednostki >7,5 m długości lub z silnikiem >15 kW, stanowiące własność polską, natomiast jednostki mniejsze lub zagraniczne mogą być rejestrowane dobrowolnie. REJA24 jest otwarty, więc można zarejestrować jednostki niezależnie od kraju pochodzenia właściciela. Dokument rejestracyjny wydawany jest bezterminowo.
Stan na 6 sierpnia 2025 r.:
1. ponad 92 tys. jednostek w rejestrze,
2. 40% z właścicielem spoza Polski,
3. 10 tys. z właścicielem spoza UE,
4. przyrost: 20 tys. jednostek w 2024 r., 11 tys. w
2025 r.
Problemy i nadużycia
Pośrednicy na rynku międzynarodowym oferują odpłatną rejestrację w Polsce, pobierając wysokie opłaty, bez weryfikacji danych i odpowiedzialności za ich prawdziwość.
Organy rejestrujące (382 podmioty – starostowie, prezydenci miast, PZŻ i PZMiNW):
1. mają różne doświadczenie i kompetencje,
2. dysponują ograniczonymi narzędziami proceduralnymi,
3. nie są w stanie skutecznie weryfikować dokumentów
zagranicznych jednostek.
Adres do korespondencji w Polsce często wskazywany jako
adres pośrednika, a nie faktycznego armatora. Właściciele nie zgłaszają zmian
danych ani wycofania jednostek z eksploatacji. W rejestrze widnieją dziesiątki
tysięcy jachtów eksploatowanych wyłącznie poza polskimi wodami, które mają
prawo podnoszenia polskiej bandery.
Skutki
1. brak narzędzi do weryfikacji danych i nadzoru nad zarejestrowanymi jednostkami,
2. ryzyko naruszania przepisów bezpieczeństwa żeglugi,
3. incydenty przemytu narkotyków na jachtach pod polską banderą – narastający problem,
4. pogorszenie wizerunku Polski jako państwa mogącego
uchodzić za „tanią banderę”, niekontrolującego należycie swoich
rejestrów.
Konieczne jest zaostrzenie procedur weryfikacji
wniosków o rejestrację jachtów. Niezbędne jest zwiększenie skuteczności
nadzoru nad jednostkami już wpisanymi do rejestru. Trzeba zapewnić aktualność
i wiarygodność danych w systemie REJA24, aby skutecznie egzekwować przepisy
o bezpieczeństwie żeglugi.
ISTOTA ROZWIĄZAŃ
1. przegląd wstępny: jednostki ubiegające się o polską banderę będą musiały przejść obowiązkowy przegląd techniczny prowadzony przez uprawnioną organizację, finansowany przez właściciela. Dokumentacja z przeglądu stanie się podstawą do decyzji o wpisie do rejestru,
2. bez zmian dla najmniejszych jednostek krajowych: dla właścicieli rejestrujących jednostki wyłącznie w celu uzyskania dokumentu potwierdzającego polską przynależność procedura pozostaje bez dodatkowych kosztów i obowiązków,3. aktualizacja danych: każdy właściciel będzie musiał co najmniej raz na dwa lata potwierdzić ważność danych w rejestrze lub je zaktualizować. Brak potwierdzenia będzie skutkować wykreśleniem jednostki z urzędu,
4. uszczelnienie systemu: zablokowana zostanie możliwość rejestracji w Polsce jednostek mniejszych niż 7,5 m i z silnikiem poniżej 15 kW oraz śródlądowych, które nie spełniają kryteriów uzyskania polskiej przynależności,
5. doprecyzowanie procedur: minister właściwy ds. gospodarki morskiej określi w rozporządzeniu szczegółowe zasady i zakres przeprowadzania przeglądów wstępnych,
6. silniejsze narzędzia administracji: organy rejestrujące zyskają możliwość wykreślenia z rejestru jednostek bez ważnych dokumentów bezpieczeństwa lub nieaktualizujących danych,
7. jednostki już zarejestrowane: również te, które uzyskały polską banderę przed wejściem w życie nowelizacji, zostaną objęte obowiązkiem przeglądu wstępnego.