W kwietniu 2024 r. weszło w życie unijne rozporządzenie EMFA, czyli Europejski Akt o Wolności Mediów, które tworzy wspólne ramy funkcjonowania rynku medialnego w całej Unii Europejskiej. Dokument ten wyznacza minimalne standardy niezależności i transparentności mediów – zarówno publicznych, jak i prywatnych – a także określa zasady nadzoru nad koncentracją kapitałową w sektorze. Choć rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio, wiele jego postanowień wymaga doprecyzowania w prawie krajowym. Z tego powodu rząd przygotował projekt nowelizacji ustawy o radiofonii i telewizji oraz szeregu innych aktów prawnych.
Nowe regulacje przewidują przede wszystkim przebudowę zasad funkcjonowania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Organ ten ma zyskać mocniejsze gwarancje niezależności – zarówno poprzez powrót do dziewięcioosobowego składu wybieranego przez trzy różne ośrodki władzy, jak i wprowadzenie szczegółowych kryteriów kwalifikacyjnych dla kandydatów. Planowane są również zmiany w procedurze powoływania członków KRRiT oraz w sposobie podejmowania decyzji administracyjnych, które mają być oparte na uchwałach całego gremium, co ma ograniczyć wpływ bieżącej polityki.
Istotna część projektu dotyczy mediów publicznych. Zakłada on likwidację Rady Mediów Narodowych i przywrócenie KRRiT jej konstytucyjnej roli w procesie wybierania władz spółek radiofonii i telewizji. Kandydaci do zarządów mają być wybierani w otwartych konkursach, a rady programowe – mniejsze niż dotychczas – mają powstawać w przejrzystych procedurach, z uwzględnieniem przedstawicieli pracowników. Projekt przewiduje również wyraźne oddzielenie zarządzania spółkami od ich działalności redakcyjnej.
Dużym novum jest zmiana systemu finansowania mediów publicznych. Dotychczasowy model, oparty na abonamencie radiowo-telewizyjnym i corocznych rekompensatach budżetowych, oceniono jako niewydolny i niespełniający wymogów unijnych. Projekt zakłada więc likwidację opłat abonamentowych i wprowadzenie stałego finansowania z budżetu państwa, z zagwarantowaną ustawowo minimalną kwotą, która ma zapewniać stabilność wykonywania misji publicznej.
Ustawodawca planuje również wprowadzić jasno określone zasady wydatkowania środków publicznych na tzw. reklamę państwową. Podmioty należące do sektora publicznego będą musiały działać według przejrzystych regulaminów, udostępniać kryteria wyboru mediów oraz publikować szczegółowe informacje o wydatkach. Celem jest ograniczenie dowolności i zwiększenie transparentności przepływu środków.
Projekt obejmuje także nowe procedury kontrolowania koncentracji na rynku medialnym. Dotychczas ocena wpływu przejęć i fuzji na pluralizm mediów nie była formalnie prowadzona. Po zmianach Prezes UOKiK, obok badania skutków antymonopolowych, będzie musiał uwzględniać opinię KRRiT dotyczącą konsekwencji planowanych transakcji dla różnorodności i niezależności mediów. Niezależnie od tego KRRiT ma regularnie analizować stan pluralizmu w polskim systemie medialnym i – w razie potrzeby – sygnalizować potrzebę dalszych zmian legislacyjnych.
Nowelizacja wzmacnia również wymogi informacyjne wobec mediów. Dotyczyć one mają nie tylko nadawców i dostawców usług audiowizualnych, ale również wydawców prasy. Obowiązkiem stanie się publikowanie przejrzystych danych dotyczących struktury właścicielskiej oraz informacji o środkach publicznych otrzymanych w formie reklamy państwowej. KRRiT ma prowadzić centralną bazę, w której dane te będą gromadzone i udostępniane odbiorcom.
Planowane są także modyfikacje w obszarze pomiaru odbiorców, który dotąd nie był szczegółowo uregulowany. Nowe przepisy mają zwiększyć przejrzystość i wiarygodność systemów badających rynek medialny, tak aby zapewnić ich rzetelność i pełną zgodność z unijnymi standardami.
Projekt jest próbą kompleksowego dostosowania polskiego systemu medialnego do wymogów wynikających z EMFA. Ma on przyczynić się do zwiększenia niezależności instytucji regulacyjnych, przejrzystości działalności mediów i stabilności ich finansowania – a w szerszej perspektywie do wzmocnienia pluralizmu i jakości debaty publicznej.
źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej