W ostatnich latach coraz wyraźniej dostrzegalna staje się potrzeba wypracowania spójnych zasad prowadzenia polityki rozwoju miast oraz ich otoczenia. Wynika to zarówno ze zmian prawnych, jak ewoluujących procesów społecznych, gospodarczych i przestrzennych wpływających na funkcjonowanie obszarów zurbanizowanych. Projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast, przygotowywany przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, stanowi odpowiedź na te wyzwania.
Podstawy dla opracowania nowego aktu prawnego pojawiły się już w 2020 r., kiedy to ustawodawca zapowiedział odejście od dotychczasowych regulacji dotyczących polityki miejskiej. Z dniem 1 stycznia 2027 r. uchylone zostaną obowiązujące obecnie przepisy dotyczące prowadzenia polityki miejskiej, co wymusza stworzenie kompleksowego aktu normującego rozwój miast i ich obszarów funkcjonalnych.
Wprowadzenie nowej ustawy ma również istotne znaczenie dla realizacji Strategii Rozwoju Kraju 2035, w której jednym z celów jest umacnianie policentrycznej (wieloośrodkowej) struktury osadniczej państwa. Oznacza to w praktyce wspieranie zarówno dużych metropolii, jak i miast średnich, które stanowią kluczowe ośrodki równoważące rozwój regionalny.
Współpraca na poziomie ponadlokalnym – potrzeba nowych narzędzi
Od lat samorządy podnoszą problem braku odpowiednich instrumentów prawnych umożliwiających skuteczną współpracę w ramach miejskich obszarów funkcjonalnych (MOF). Obowiązujące obecnie formy współpracy – takie jak związki komunalne czy porozumienia międzygminne – nie odpowiadają współczesnym wyzwaniom związanym, m.in. z procesami suburbanizacji, transportem publicznym, planowaniem przestrzennym czy ochroną środowiska. Dodatkowo wdrażane w ramach polityki spójności Zintegrowane Inwestycje Terytorialne (ZIT) często realizowane są bez całościowej strategii rozwoju obszaru, co prowadzi do fragmentacji działań.
Kluczowym elementem projektowanej ustawy będzie wprowadzenie nowej formy współpracy samorządów – związku rozwojowego. Będą mogły go tworzyć miasta oraz powiązane z nimi funkcjonalnie gminy i powiaty. W przeciwieństwie do dotychczasowych rozwiązań:
a) związek rozwojowy otrzyma osobowość prawną,
b) zostanie wyposażony w kompetencje dotyczące planowania strategicznego,
c) jego działania obejmą obszary kluczowe z punktu widzenia rozwoju – m.in. transport publiczny, politykę przestrzenną, mobilność miejską, adaptację do zmian klimatu czy promocję regionu.
Podstawą funkcjonowania związku będzie Karta Rozwoju, uzgadniana pomiędzy rządem, samorządem województwa oraz członkami związku. Dokument ten ma określać wspólne cele oraz najważniejsze przedsięwzięcia inwestycyjne.
Co zmieni ustawa?
a) umożliwi prowadzenie polityk publicznych w skali odpowiadającej rzeczywistym problemom obszarów miejskich,
b) poprawi koordynację inwestycji infrastrukturalnych,
c) stworzy warunki do bardziej efektywnego wydatkowania środków europejskich,
d) wzmocni dialog między rządem a samorządami,
e) ograniczy negatywne skutki chaotycznej suburbanizacji.
Warto podkreślić, że projekt ustawy nie ingeruje w granice istniejących jednostek samorządu terytorialnego. Tworzy natomiast nową strukturę koordynacyjną, która ma wspierać strategiczne zarządzanie rozwojem. Za przygotowanie projektu odpowiada Minister Funduszy i Polityki Regionalnej, a planowany termin jego przyjęcia przez Radę Ministrów wyznaczono na II kwartał 2026 r. Do tego czasu zakładane jest prowadzenie szerokich konsultacji z przedstawicielami samorządów.
Projekt ustawy o zrównoważonym rozwoju miast ma szansę stać się ważnym narzędziem modernizacji systemu zarządzania rozwojem terytorialnym w Polsce. Wprowadzenie związków rozwojowych może pozwolić na bardziej efektywną współpracę miast i ich otoczenia, przeciwdziałać niekontrolowanej suburbanizacji oraz zwiększyć spójność działań inwestycyjnych na poziomie ponadlokalnym.
Dla administracji samorządowej będzie to oznaczać konieczność budowania nowych mechanizmów partnerstwa – ale równocześnie szansę na bardziej świadome i zintegrowane kształtowanie rozwoju przestrzennego i społeczno-gospodarczego swoich regionów.
źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej