Projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw ma na celu odbudowę standardów państwa prawa w obszarze wymiaru sprawiedliwości, w szczególności w zakresie niezawisłości sędziowskiej i odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów. Proponowane zmiany stanowią reakcję na rozwiązania wprowadzone w 2019 r., które w praktyce ograniczały możliwość badania prawidłowości powołania sędziów oraz wprowadzały mechanizmy mogące wywoływać efekt mrożący wobec środowiska sędziowskiego.
Ustawodawca wskazuje, że część obowiązujących przepisów pozostaje w sprzeczności z prawem Unii Europejskiej, co zostało jednoznacznie potwierdzone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 5 czerwca 2023 r. Nowelizacja zmierza do usunięcia regulacji, które penalizowały kwestionowanie statusu sędziego lub składu sądu, a także przewidywały odpowiedzialność dyscyplinarną za działania oceniane jako utrudniające funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Jak pokazuje praktyka z 2023 r., przepisy te nie miały charakteru wyłącznie teoretycznego, lecz realnie prowadziły do wszczynania postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów.
Projekt zakłada również uchylenie obowiązku składania przez sędziów i prokuratorów oświadczeń dotyczących przynależności do organizacji społecznych czy pełnionych funkcji, uznając te regulacje za naruszające prawo do prywatności i ochrony danych osobowych. Tym samym projektodawca realizuje standardy wskazane przez TSUE w zakresie ochrony praw podstawowych.
Istotnym elementem zmian jest także przebudowa systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej. Planowane jest odejście od wyodrębnionych sądów dyscyplinarnych obsadzanych decyzjami Ministra Sprawiedliwości i powrót do modelu, w którym sprawy dyscyplinarne w pierwszej instancji rozpoznają sądy apelacyjne w składach losowanych spośród sędziów danego sądu. Równolegle zmodyfikowany ma zostać sposób powoływania rzeczników dyscyplinarnych, poprzez wzmocnienie roli samorządu sędziowskiego i ograniczenie wpływu władzy wykonawczej.
Za przygotowanie projektu odpowiada Ministerstwo Sprawiedliwości, a osobą nadzorującą prace jest sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha. Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów planowane jest na I kwartał 2026 r. Jeśli zmiany wejdą w życie, mogą stanowić istotny krok w kierunku przywrócenia zaufania do systemu sądownictwa i dostosowania polskich regulacji do standardów europejskich.
źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, numer projektu: UD358, data publikacji: 20.01.2026 r.