Celem proponowanych zmian jest usprawnienie systemu ubezpieczeń społecznych poprzez przejęcie przez ZUS obowiązku ustalania podstawy wymiaru składek i ich naliczania za płatników, co znacząco uprości proces rozliczeń. Wdrożenie tych rozwiązań odciąży płatników składek, w tym przedsiębiorców, od obowiązków związanych z wyliczaniem składek i przygotowywaniem dokumentacji, ułatwiając prowadzenie działalności gospodarczej. Jednocześnie zmiany mają na celu eliminację powielania danych poprzez pełniejsze wykorzystanie informacji już zgromadzonych w systemach ZUS oraz w innych rejestrach publicznych, a także usprawnienie wymiany danych pomiędzy systemami ZUS a zewnętrznymi systemami kadrowo-płacowymi płatników.

Projektowane rozwiązania poprawią jakość danych gromadzonych na kontach płatników składek i ubezpieczonych, co przyspieszy procesy przyznawania świadczeń zarówno krótkoterminowych, jak zasiłki, jak i długoterminowych, np. emerytur czy rent. W efekcie wprowadzenie zmian przyczyni się do zwiększenia zaufania do systemu ubezpieczeń społecznych dzięki stabilnym, przejrzystym i bardziej przewidywalnym zasadom rozliczeń.

Jakie są planowane rozwiązania?

• ZUS będzie sporządzał propozycje dokumentów ubezpieczeniowych dla płatników składek, które następnie będą zatwierdzane lub korygowane przez płatnika, zamiast obecnego przesyłania gotowych dokumentów,

• Dane do propozycji dokumentów pochodzą od płatników składek lub z systemów ZUS i zewnętrznych źródeł (np. MF), przy ograniczeniu wymaganego zakresu do minimum niezbędnego,

• Wprowadzenie Jednolitego Pliku Ubezpieczeniowego (JPU), umożliwiającego ZUS zgłoszenie osób do ubezpieczeń, ustalenie podstaw wymiaru składek, obliczenie i rozliczenie składek oraz ustalenie prawa do świadczeń,

• Możliwość bezpośredniego przekazywania danych z systemów kadrowo-płacowych płatników do systemu ZUS,

• Propozycje dokumentów uwzględniają m.in. przerwy w pracy, limity składek (np. 30-krotność podstawy wymiaru), ulgi oraz podstawę wymiaru składek na własne ubezpieczenia,

• Płatnicy mają wpływ na ostateczne rozliczenie poprzez zatwierdzanie, edytowanie lub uzupełnianie propozycji dokumentów w systemie eZUS/PUE ZUS,

• Wprowadzenie nowych terminów przekazywania danych i zaliczkowego ustalania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w celu obliczenia wynagrodzeń,

• Automatyczne rozliczanie składek z urzędu dla osób rozliczających składki na własne ubezpieczenia, uwzględniające prawa do ulg,

• ZUS będzie generował propozycje dokumentów także w przypadku nieprzekazania wymaganych danych przez płatnika, z możliwością edycji przez płatnika,

• Ubezpieczeni będą informowani o zapisach danych na ich kontach w eZUS,

• Obsługa szczególnych sytuacji: zwolnienia w ramach „wakacji składkowych”, rozliczanie składek za inne osoby, waloryzacja składek dla byłych funkcjonariuszy i prokuratorów,

• Możliwość zewidencjonowania dokumentów w przypadku braku zatwierdzenia przez płatnika – przyjęcie domniemania zatwierdzenia po terminie,

• Możliwość wydania przez ZUS decyzji o wysokości składek, jeśli płatnik nie zgłosi własnej propozycji danych,

• Umożliwienie elektronicznej płatności składek bezpośrednio po zatwierdzeniu dokumentów, z użyciem indywidualnego numeru rachunku składkowego,

• Zmiana terminów płatności składek dostosowana do mechanizmu JPU i zatwierdzania dokumentów przez płatników,

• Roczna informacja dla ubezpieczonych w systemie eZUS/PUE ZUS, przedstawiająca dane w podziale na miesiące,

• Zachowanie prawa płatników do skrócenia przechowywania akt oraz możliwości wycofania oświadczeń, w tym aktualizacja danych do raportów informacyjnych RIA,

• Możliwość składania reklamacji przez płatników i ubezpieczonych, z weryfikacją zasadności zmian przez ZUS,

• Ostateczne dane na kontach płatników i ubezpieczonych uznawane po 5 latach od końca roku, z możliwością zmiany jedynie na podstawie prawomocnego wyroku sądu,

• Dostosowanie zakresu kontroli ZUS do nowych zasad i danych zawartych w JPU,

• Wprowadzenie obowiązku aktualizacji danych do JPU po kontrolach, jeśli płatnik nie kwestionuje ustaleń,

• Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie: definicji płatnika i JPU, zasad ustalania i rozliczania składek, prowadzenia kont, zgłoszeń do ubezpieczeń, kontroli, reklamacji, odpowiedzialności za wykroczenia oraz dostosowania systemu ZUS do nowych rozwiązań.

Choć planowany termin przyjęcia ustawy nowelizującej to styczeń 2026 r, to zmiany będą wdrażane etapami:

- pierwszy etap (od 1 stycznia 2028 r.) – osoby rozliczające składki na własne ubezpieczenia (np. jednoosobowa działalność, duchowni),

• drugi etap (od 1 stycznia 2031 r.) – pozostali płatnicy składek, przygotowujący systemy kadrowo-płacowe do integracji z JPU.

źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej