Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło projekt Ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Propozycja ta zaliczona została do kategorii projektów priorytetowych, a jego głównym założeniem jest dostosowanie przepisów do potrzeb praktyki sądowej oraz zwiększenie efektywności funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Kluczowe obszary zmian
Projekt koncentruje się na kwestiach dotyczących sytuacji
zawodowej sędziów, a w szczególności:
1.zasad dalszego pełnienia służby po
osiągnięciu wieku emerytalnego,
2.regulacjach dotyczących delegowania sędziów,
między innymi do zadań pozaorzecznicznych.
W obu przypadkach planowane rozwiązania mają na celu
przywrócenie rozwiązań sprzed nowelizacji z 2017 r., która istotnie zmieniła
obowiązujące dotąd uregulowania.
Dalsze orzekanie po 65 roku życia – decyzja należy do sędziego
Nowe przepisy mają umożliwić sędziom kontynuowanie służby po osiągnięciu wieku emerytalnego (65 lat), jeśli najpóźniej pół roku przed tą datą złożą oświadczenie o woli dalszego zajmowania stanowiska oraz przedstawią zaświadczenie lekarskie o zdolności do pracy. W takiej sytuacji sędzia mógłby orzekać do ukończenia 70. roku życia, bez konieczności uzyskiwania zgody jakiegokolwiek organu administracyjnego. Projektodawca podkreśla, że decyzja o pozostaniu w służbie powinna należeć wyłącznie do samego sędziego, pod warunkiem zachowania zdolności do wykonywania obowiązków. Z tego powodu z procedury ma zostać wyłączona Krajowa Rada Sądownictwa, a rola Ministra Sprawiedliwości ograniczy się do przyjęcia stosownych dokumentów – bez uprawnień decyzyjnych w tej materii.
Mniejsze obciążenie dla doświadczonych sędziów
Ważnym elementem projektu jest także wprowadzenie możliwości zmniejszenia wymiaru pracy dla sędziów, którzy ukończyli 65 lat, ale chcą nadal orzekać. Zgodnie z propozycją, sędzia będzie mógł sam określić udział w przydziale spraw w wymiarze pomniejszonym o od 25% do 75% w stosunku do pełnego obciążenia. Rozwiązanie to ma służyć odciążeniu starszych sędziów, którzy z racji wieku lub intensywności pracy nie są już w stanie utrzymać pełnego tempa orzekania, a jednocześnie pozostają wartościowym wsparciem dla sądów. System wynagrodzeń ma zostać dostosowany do tego modelu – sędziowie w takim trybie otrzymywaliby część wynagrodzenia oraz proporcjonalną część uposażenia przysługującego w stanie spoczynku.
Delegacje sędziów – koniec z wieloletnimi oddelegowaniami
Kolejna istotna zmiana dotyczy delegowania sędziów do prac pozaorzeczniczych, np. w Ministerstwie Sprawiedliwości lub innych instytucjach podległych resortowi. Obecnie zdarza się, że sędziowie przebywają na takich delegacjach przez wiele lat, co w praktyce wyłącza ich z orzekania.Projekt ustawy zakłada, że łączny czas pozaorzeczniczych delegacji nie będzie mógł przekroczyć czterech lat. Po tym okresie sędzia będzie musiał powrócić do orzekania na czas co najmniej równy długości swojej dotychczasowej delegacji (lub jej łącznemu okresowi), jednak nie krócej niż przez rok. Zgodnie z uzasadnieniem projektu, delegacje powinny mieć charakter wyjątkowy i czasowy, służący wsparciu merytorycznemu określonych zadań, a nie sposobowi na kompensowanie braków kadrowych w administracji.
Aktywność zawodowa sędziów w stanie spoczynku
Projekt przewiduje również wprowadzenie możliwości
powierzenia sędziom w stanie spoczynku – za ich zgodą – wykonywania
zadań o charakterze administracyjnym w Ministerstwie Sprawiedliwości.
Rozwiązanie to ma pozwolić na wykorzystanie doświadczenia byłych sędziów w
działaniach organizacyjnych i merytorycznych resortu, przy jednoczesnym zapewnieniu
im możliwości dalszej aktywności zawodowej.
Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to pierwszy kwartał 2026 roku.
Projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych
zmierza do przywrócenia większej niezależności sędziów w zakresie decyzji o
kontynuowaniu służby oraz wprowadzenia przejrzystych zasad dotyczących
delegacji. Proponowane zmiany mają wzmocnić stabilność kadrową sądów, poprawić
organizację pracy i umożliwić efektywne wykorzystanie doświadczenia zarówno
czynnych, jak i emerytowanych sędziów.