Trwają prace nad projektem zmiany ustawy z 7 września 2007 r. o Karcie Polaka oraz ustawy – Prawo konsularne. Celem nowelizacji jest dostosowanie obowiązujących przepisów do aktualnych realiów politycznych i gospodarczych, a także ograniczenie nadużyć w procedurze przyznawania Karty Polaka. Projekt wpisuje się w założenia rządowych dokumentów strategicznych, w tym „Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025–2030” oraz strategii migracyjnej „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo”.
Ustawodawca wskazuje, że wieloletnie stosowanie przepisów ujawniło nieprawidłowości wymagające interwencji legislacyjnej. Nowelizacja ma przede wszystkim uszczelnić procedury, doprecyzować wątpliwe regulacje oraz wzmocnić mechanizmy ochrony bezpieczeństwa państwa i interesu Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie przeprowadzono analizę zakresu uprawnień przysługujących posiadaczom Karty Polaka, proponując ich częściową modyfikację.
Jedną z kluczowych zmian będzie likwidacja możliwości ubiegania się o Kartę Polaka na podstawie zaświadczenia organizacji polonijnej potwierdzającego trzyletnią działalność na rzecz języka i kultury polskiej. W ocenie projektodawcy instrument ten budził wątpliwości co do wiarygodności przedstawianych dokumentów. Konsekwencją tej zmiany ma być również rezygnacja z przyznawania Karty Polaka osobom szczególnie zasłużonym dla Polski, które nie dysponują dokumentami potwierdzającymi polskie pochodzenie.
Projekt przewiduje także jednoznaczne wyłączenie z kręgu uprawnionych osób, które w przeszłości zrzekły się obywatelstwa polskiego. Ma to przeciąć wątpliwości interpretacyjne dotyczące osób, które po rezygnacji z obywatelstwa – często w związku z naturalizacją w innym państwie – ubiegają się o Kartę Polaka zamiast o ponowne nabycie obywatelstwa w trybie ustawy o obywatelstwie polskim.
Istotne zmiany obejmą również katalog uprawnień posiadaczy Karty Polaka. Intencją projektodawcy jest racjonalizacja przywilejów przy jednoczesnym uwzględnieniu sytuacji finansów publicznych oraz poszanowaniu praw obywateli polskich. Zmodyfikowane zostaną także zasady wypłaty świadczenia pieniężnego dla osób, które po uzyskaniu zezwolenia na pobyt stały w Polsce korzystają z pomocy na zagospodarowanie – świadczenie ma mieć charakter jednorazowy i być wypłacane przez wojewodę po wydaniu decyzji o pobycie stałym.
Nowością będzie wprowadzenie opłaty za rozpatrzenie wniosku o wydanie, przedłużenie lub zmianę danych w Karcie Polaka. Opłata ma odpowiadać rzeczywistym kosztom postępowania i przeciwdziałać składaniu wielokrotnych, nieuzasadnionych wniosków. Projekt zakłada również rozszerzenie zakresu danych gromadzonych w toku postępowania, co ma usprawnić analizę wniosków pod kątem bezpieczeństwa i potencjału społecznego wnioskodawców.
Za opracowanie projektu odpowiada Ministerstwo Spraw Zagranicznych, a jego przyjęcie przez Radę Ministrów planowane jest na II kwartał 2026 r. Nowelizacja stanowi kolejny etap porządkowania systemu prawnego dotyczącego statusu osób polskiego pochodzenia poza granicami kraju, z wyraźnym akcentem na bezpieczeństwo i przejrzystość procedur.
źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, numer projektu: UD368, data publikacji: 17.02.2026 r.