Trwają prace nad projektem nowelizacji ustawy Prawo ochrony środowiska, który ma istotne znaczenie dla funkcjonowania Programu Priorytetowego "Czyste Powietrze". Proponowane zmiany koncentrują się na usprawnieniu procedury wydawania zaświadczeń o dochodach, od których zależy poziom dofinansowania. Projekt przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska zakłada rozszerzenie katalogu narzędzi, z których będą mogli korzystać urzędnicy weryfikujący sytuację wnioskodawców. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to II kwartał 2026 r.

Uzyskanie odpowiedniego poziomu wsparcia w ramach programu "Czyste Powietrze" uzależnione jest od wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu, który przypada na jednego członka gospodarstwa domowego. Podstawą kwalifikacji jest zaświadczenie wydawane na podstawie przepisu art. 411 ust. 10g ustawy Prawo ochrony środowiska.

W praktyce wydawaniem tych zaświadczeń zajmują się z upoważnienia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta - najczęściej kierownicy ośrodków pomocy społecznej, dyrektorzy centrów usług społecznych albo kierowcy innych jednostek organizacyjnych gminy. Takie rozwiązanie wynika z wieloletniego doświadczenia OPS-ów w zakresie ustalania uprawnień do świadczeń uzależnionych od kryterium dochodowego.

Obecnie urzędnicy mają możliwość korzystania z systemów informatycznych zapewniających dostęp do danych z urzędów skarbowych, Zakładów Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Pozwala to stosunkowo sprawnie weryfikować źródła dochodów członków gospodarstwa domowego. Problem pojawia się jednak w innym obszarze – przy ustalaniu faktycznej liczby osób tworzących gospodarstwo domowe.

Instytucje realizujące zadania z zakresu pomocy społecznej od dłuższego czasu wskazują, że obowiązujące przepisy nie dają jednoznacznej podstawy prawnej do pozyskiwania danych z ewidencji ludności ani z deklaracji dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Tymczasem właśnie te informacje mogą mieć zasadnicze znaczenie przy weryfikacji liczby osób faktycznie zamieszkujących pod danym adresem.

Dane z rejestru PESEL lub rejestru mieszkańców pozwalają ustalić, ile osób jest zameldowanych pod wskazanym adresem. Z kolei deklaracje śmieciowe zawierają informacje o liczbie osób, za które uiszczana jest opłata za gospodarowanie odpadami. W praktyce są to często najbardziej aktualne i wiarygodne źródła wiedzy o składzie gospodarstwa domowego.

Brak wyraźnej podstawy ustawowej do korzystania z tych baz danych powoduje wątpliwości interpretacyjne oraz ryzyko podważania prawidłowości wydanych zaświadczeń.

Po wejściu w życie zmian możliwe będzie legalne pozyskiwanie informacji z:

- rejestru PESEL oraz rejestru mieszkańców prowadzonego przez właściwego miejscowo wójta, burmistrza lub prezydenta miasta,
- baz danych zawierających informacje z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w szczególności w zakresie liczby osób wskazanych pod danym adresem.

Co istotne, projekt przewiduje również dodatkowe narzędzie weryfikacyjne. W sytuacjach budzących wątpliwości organ będzie mógł przeprowadzić wywiad środowiskowy, jeżeli przedstawione dokumenty okażą się niespójne lub dostępne dane będą rozbieżne, a inne metody sprawdzenia okażą się niewystarczające.

Z perspektywy osób ubiegających się o dofinansowanie zmiany oznaczają przede wszystkim większą precyzję i transparentność procesu kwalifikacji. Jednocześnie należy liczyć się z tym, że organy gminy uzyskają szersze kompetencje w zakresie weryfikacji danych dotyczących liczby członków gospodarstwa domowego.

W praktyce może to ograniczyć ryzyko nieprawidłowości oraz nadużyć, ale także wydłużyć postępowanie w sytuacjach wymagających dodatkowych ustaleń. Z punktu widzenia administracji projekt stanowi próbę uporządkowania stanu prawnego i dostosowania przepisów do rzeczywistych potrzeb związanych z obsługą programu.

Projekt został opracowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, a osobą odpowiedzialną za jego przygotowanie jest Krzysztof Bolesta, Sekretarz Stanu. Resort jest również organem odpowiedzialnym za przedłożenie projektu Radzie Ministrów.

Proponowana nowelizacja Prawa ochrony środowiska ma charakter doprecyzowujący, ale jej znaczenie praktyczne jest istotne. Rozszerzenie podstaw prawnych do korzystania z rejestru PESEL, rejestru mieszkańców oraz danych z deklaracji śmieciowych ma zapewnić skuteczniejszą i bardziej rzetelną weryfikację liczby osób w gospodarstwie domowym, a tym samym prawidłowe ustalanie poziomu dofinansowania w programie „Czyste Powietrze”.

Jeżeli projekt zostanie przyjęty w zapowiadanym terminie, gminy zyskają wyraźne i jednoznaczne narzędzia prawne do działania, a proces wydawania zaświadczeń stanie się bardziej odporny na wątpliwości interpretacyjne. Dla praktyki stosowania prawa administracyjnego będzie to przykład legislacyjnej reakcji na problemy ujawnione w toku realizacji ogólnokrajowego programu wsparcia.

źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, nr projektu: UD364, data publikacji: 10.02.2026 r.