Projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) ma na celu ustanowienie spójnych zasad i mechanizmów realizacji wyroków Trybunału, w tym koordynację działań wszystkich podmiotów publicznych odpowiedzialnych za wykonanie orzeczeń. Obecnie brak ustawowej regulacji utrudnia skuteczne działanie i wydłuża czas wykonywania wyroków, co może prowadzić do powtarzających się naruszeń i nowych skarg przeciwko Polsce.
Według stanu na koniec 2024 r., liczba orzeczeń ETPC w sprawach przeciwko Polsce wyniosła 147, z czego 85 miało charakter niekorzystny dla państwa. Wiele z tych wyroków wymaga wypłaty słusznego zadośćuczynienia oraz podjęcia środków indywidualnych i generalnych, obejmujących zmiany prawa lub praktyki jego stosowania. Długotrwałe procesy wykonywania orzeczeń oraz brak współpracy między podmiotami publicznymi znacząco opóźniają realizację zobowiązań, nawet w przypadku spraw nie wymagających skomplikowanych działań.
Projektowana ustawa wprowadza kompleksowy system wykonywania orzeczeń, w tym:
-koordynację działań podmiotów publicznych przez ministra właściwego do spraw zagranicznych,
- obowiązek współdziałania wszystkich podmiotów w procesie wykonania orzeczenia,
- uregulowanie wypłaty słusznego zadośćuczynienia,
- ograniczenie liczby skarg powtarzalnych poprzez skuteczne rozwiązywanie problemów systemowych.
Dotychczasowy stan prawny regulowany jest zarządzeniem nr 73 Prezesa Rady Ministrów z 2007 r., które ma charakter wewnętrzny i ogranicza możliwość efektywnej współpracy podmiotów poza administracją rządową. Projektowana ustawa wychodzi naprzeciw tym ograniczeniom, rozszerzając zakres podmiotowy i przedmiotowy regulacji, obejmując zarówno środki indywidualne, generalne, słuszne zadośćuczynienie, jak i środki tymczasowe.
Systematyka ustawy została zaprojektowana w sposób przejrzysty: obejmuje przepisy ogólne, wykonywanie wyroków i decyzji ETPC, wykonanie środków tymczasowych, zmiany w przepisach, oraz przepisy dostosowujące i przejściowe. Dzięki temu proces wykonywania wyroków ma być bardziej skuteczny, szybki i przejrzysty, a Polska będzie mogła lepiej realizować swoje zobowiązania wynikające z Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Projekt ustawy jest więc odpowiedzią na rosnącą liczbę orzeczeń niekorzystnych i długi czas ich wykonywania, wprowadzając stabilny, ustawowy mechanizm koordynacji i współpracy, który zmniejszy ryzyko powtarzalnych naruszeń i usprawni proces ochrony praw człowieka w Polsce.
źródło: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Wniesione projekty ustaw, którym jeszcze nie został nadany numer druku, Rządowy projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, data wpływu: 13.02.2026 r., wnioskodawca: Rada Ministrów (stan na 13 lutego 2026 r. – skierowany do opinii BL)