Opracowany projekt ustawy zmieniającej ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zakłada, że do poszukiwania ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych będą mogły rozpocząć się dopiero po potwierdzeniu przyjęcia zgłoszenia przez wojewódzkiego konserwatora zabytków w terminie 21 dni roboczych. Planowane przepisy uwzględniają niezbędność dołączenia do zgłoszenia elektronicznej kopii pisemnej zgody właściciela i posiadacza nieruchomości wraz ze wskazaniem numeru działki znajdującej się w EGiB.

Projektowane zmiany w przepisach mogą istotnie wpłynąć na zasady przyznawania nagród pieniężnych za odkrycie zabytków archeologicznych. Zgodnie z proponowanymi zmianami, gratyfikacja finansowa ma przysługiwać wyłącznie osobom, które odkryły zabytek archeologiczny przypadkowo lub podczas wykonywania prac budowlanych czy ziemnych. Gratyfikacją finansowa nie zostaną objęte osoby, które poszukują zabytków przy pomocy urządzeń elektronicznych i technicznych. W ich przypadku przewidziano jedynie możliwość przyznania dyplomu przez wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Projektowane regulacje zakładają także zaostrzenie odpowiedzialności karnej za nielegalne poszukiwanie zabytków. Osobom, które będą prowadzić poszukiwania z wykorzystaniem urządzeń elektronicznych lub technicznych na terenach objętych zakazem, będzie grozić kara pozbawienia wolności do 3 lat. Zmianie ma ulec także zakres obszarów, na których poszukiwania będą niedozwolone. Zakaz obejmie bowiem teren znajdujący się w odległości mniejszej niż 100 metrów od zabytków wpisanych do rejestru lub ujętych w ewidencji zabytków.

źródło: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Wniesione projekty ustaw, którym jeszcze nie został nadany nr druku, Poselski projekt ustawy zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wnioskodawca: grupa posłów PSL-TD, Polska2050, data wpływu: 06.11.2026 r, stan na 06.11.2026 r. - skierowany do opinii w sprawie OSR BEOS, dostęp: 09.11.2026 r.