Nowelizacja Kodeksu postępowania karnego – co się zmieni?

Do Sejmu trafił rządowy projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego (druk nr 1600). Propozycja ta ma wzmocnić prawa podejrzanych i oskarżonych, zgodnie ze standardami unijnymi i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Rząd wskazuje, że chodzi o dostosowanie polskich regulacji m.in. do dyrektyw UE:

• 2010/64/UE – prawo do tłumacza,

• 2012/13/UE – prawo do informacji,

• 2013/48/UE i 2016/1919/UE – prawo do obrońcy i pomocy prawnej z urzędu.

Reforma ma też usunąć wątpliwości zgłaszane przez Komisję Europejską – polski kodeks zostanie uzupełniony o jasne odniesienia do aktów prawa unijnego, które stanowią źródło gwarancji procesowych dla obywateli.

Najważniejsze zmiany

Nowelizacja przewiduje kilka kluczowych obszarów modyfikacji:

1. Rozszerzenie prawa do tłumacza – oskarżony zyska dostęp do tłumacza nie tylko przy przesłuchaniu, lecz także w kontaktach z obrońcą, przy sporządzaniu odwołań czy składaniu wniosków procesowych. Ustawodawca przewidział także pomoc tłumacza języka migowego dla osób głuchych lub niemych. Katalog dokumentów podlegających tłumaczeniu będzie szerszy i obejmie wszystkie pisma istotne dla obrony.

2. Większy dostęp do akt – zmiany wynikające z dyrektywy 2012/13/UE i orzecznictwa ETPCz wprowadzają obowiązek zapewnienia podejrzanemu oraz jego obrońcy niezwłocznego wglądu w materiały stanowiące podstawę zatrzymania lub wniosku o areszt. Prokurator będzie musiał zawiadomić o skierowaniu takiego wniosku i pouczyć o prawie do zapoznania się z aktami. Zniesione zostanie też ograniczenie polegające na ukrywaniu dowodów ze względu na bezpieczeństwo świadków – ich ochrona ma być zapewniona przez inne narzędzia, jak świadek incognito.

3. Nowa definicja podejrzanego i prawo do obrońcy – projekt przesuwa moment, w którym dana osoba staje się podejrzanym. Nie będzie to już wyłącznie przedstawienie zarzutów, lecz także wcześniejsze czynności, np. zatrzymanie czy przeszukanie. Od tego momentu przysługiwać będzie pełne prawo do obrony. Oznacza to:

a) obowiązek pouczenia o prawie do obrońcy,

b) dostęp do listy dyżurujących adwokatów i radców,

c) możliwość wyznaczenia tzw. tymczasowego obrońcy z urzędu.

4. Poufność kontaktów z obrońcą – zniesione zostaną przepisy ograniczające poufność rozmów podejrzanego z adwokatem. Ma to zapewnić zgodność z europejskimi standardami, które przewidują, że komunikacja z obrońcą powinna być całkowicie poufna.

Praktyczne skutki dla obywateli

Zmiany w kodeksie mają szczególne znaczenie dla osób, które po raz pierwszy stykają się z organami ścigania. Po wejściu w życie nowych przepisów:

• zatrzymany szybciej uzyska dostęp do obrońcy, także z urzędu,

• osoba nieznająca polskiego języka będzie miała zapewnione realne wsparcie tłumacza,

• podejrzany i jego obrońca będą mogli zapoznać się z aktami, które decydują o areszcie,

• kontakty z adwokatem będą w pełni poufne.

Etap legislacyjny

Projekt został skierowany do pierwszego czytania w Sejmie. Jeśli zmiany zostaną uchwalone, będą stanowiły istotny krok w stronę wzmocnienia praw procesowych obywateli i dostosowania polskiego prawa karnego do wymogów unijnych.

źródło: Sejm RP, Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (druk nr 1600), dostęp: 08.09.2025