Do wykazu prac legislacyjnych trafił projekt ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o ochronie praw lokatorów. Celem projektowanych przepisów jest wprowadzenie minimalnej ochrony osób eksmitowanych w trybie egzekucji administracyjnej, tak aby ograniczyć przypadki eksmisji „na bruk” i zbliżyć standard ochrony do tego, który obowiązuje w egzekucji sądowej. Planowane przyjęcie projektu przez Radę Ministrów przewidziano na IV kwartał 2026 r.
Obecnie art. 144 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) reguluje zasady opróżnienia nieruchomości lub lokalu służących zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych zobowiązanego. Przepis ten pozwala egzekutorowi usunąć ruchomości i wezwać osoby przebywające w lokalu do jego opuszczenia, a w razie oporu zastosować przymus bezpośredni.
Problem polega na tym, że egzekucja administracyjna nie przewiduje obecnie gwarancji chroniących przed bezdomnością, jakie obowiązują w egzekucji sądowej. W szczególności brak jest: zakazu eksmisji w okresie zimowym (od 1 listopada do 31 marca),obowiązku zapewnienia tymczasowego pomieszczenia lub schronienia,uprawnienia do ubiegania się o najem socjalny lokalu,szczególnej ochrony dla osób wrażliwych, takich jak kobiety w ciąży, małoletni czy osoby z niepełnosprawnościami.W ocenie projektodawcy taki stan prawny może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady poszanowania godności człowieka, zwłaszcza wobec osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych.
Przepisy o eksmisji w egzekucji administracyjnej znajdują zastosowanie m.in. w sprawach prowadzonych na podstawie ustaw regulujących funkcjonowanie służb mundurowych (Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, ABW, AW) oraz w przypadku realizacji inwestycji infrastrukturalnych – takich jak budowa dróg publicznych, linii kolejowych czy lotnisk. Choć nowelizacja z 12 września 2025 r. wprowadziła w niektórych ustawach resortowych mechanizm kierowania spraw do sądu powszechnego w przypadku osób szczególnie chronionych, nie zapewniono analogicznej ochrony w sytuacjach, gdy eksmisja następuje nadal w trybie egzekucji administracyjnej. Luka ta ma zostać wypełniona projektowanymi przepisami.
Projekt przewiduje zmianę u.p.e.a. oraz ustawy o ochronie praw lokatorów w taki sposób, aby w egzekucji administracyjnej wprowadzić rozwiązania zbliżone do tych znanych z egzekucji sądowej. Zasadą ma być, że opróżnienia lokalu mieszkalnego nie dokonuje się w okresie od 1 listopada do 31 marca roku następnego, co oznacza wprowadzenie ochrony sezonowej przed eksmisją w miesiącach jesienno-zimowych. Egzekutor będzie zobowiązany usunąć zobowiązanego i inne osoby zajmujące lokal w pierwszej kolejności do innego lokalu, do którego przysługuje im tytuł prawny i w którym mogą zamieszkać. Jeżeli taki lokal nie istnieje, czynności egzekucyjne nie będą mogły zostać dokonane do czasu zapewnienia przez gminę tymczasowego pomieszczenia. W przypadku braku uprawnienia do tymczasowego pomieszczenia, osoba eksmitowana będzie kierowana do noclegowni lub schroniska dla osób bezdomnych – z obowiązkiem zapewnienia schronienia przez gminę na wniosek organu egzekucyjnego. Eksmisja będzie mogła zostać przeprowadzona dopiero po zapewnieniu pomieszczenia spełniającego wymogi tymczasowego pomieszczenia, a w przypadku osób szczególnie chronionych – lokalu odpowiadającego standardom lokalu socjalnego.
Projekt wprowadza wyraźny katalog osób szczególnie chronionych, analogiczny do rozwiązań funkcjonujących w egzekucji sądowej. Ochroną mają zostać objęci m.in.: kobiety w ciąży, małoletni, osoby z niepełnosprawnościami, osoby ubezwłasnowolnione oraz ich opiekunowie, osoby obłożnie chore, emeryci i renciści spełniający kryteria pomocy społecznej oraz osoby bezrobotne.
W takich przypadkach organ egzekucyjny zawiesi postępowanie i poinformuje wierzyciela, który będzie zobowiązany skierować sprawę do sądu powszechnego w celu ustalenia prawa do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu. Dopiero po prawomocnym rozstrzygnięciu sądu albo po przedstawieniu oferty najmu socjalnego przez gminę postępowanie egzekucyjne będzie mogło zostać podjęte.
Projekt przewiduje także sytuacje, w których ochrona przed eksmisją „na bruk” nie będzie przysługiwać. Dotyczy to przypadków, gdy zobowiązanemu wypłacono odszkodowanie lub zaliczkę za utratę własności lokalu, a także gdy decyzja o opróżnieniu została wydana w związku z rażącym naruszaniem porządku domowego, zajęciem lokalu bez tytułu prawnego bądź stosowaniem przemocy domowej. Rozwiązanie to ma równoważyć ochronę osób w trudnej sytuacji z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa i poszanowania praw innych mieszkańców.
Projektodawcą jest Ministerstwo Finansów i Gospodarki, a osobą odpowiedzialną za jego opracowanie – Jarosław Neneman, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów. Zasadniczym celem regulacji jest zapewnienie minimalnej ochrony przed bezdomnością w toku egzekucji administracyjnej, przy jednoczesnym zachowaniu skuteczności działań egzekucyjnych państwa. Projekt zmierza do ujednolicenia standardów ochrony lokatorów w egzekucji administracyjnej i sądowej, co może istotnie wpłynąć na praktykę organów egzekucyjnych oraz obowiązki gmin. Jeżeli projekt wejdzie w życie w proponowanym kształcie, egzekucja administracyjna przestanie być obszarem o niższym standardzie ochrony mieszkaniowej, a zasada poszanowania godności człowieka znajdzie wyraźniejsze odzwierciedlenie w przepisach proceduralnych.
źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, numer projektu: UD365, data wpływu: 10.02.206 r.