Poselski projekt zmiany ustawy o dowodach osobistych ma na celu uporządkowanie zasad udostępniania dokumentacji związanej z dowodami osobistymi, prowadzonej przez organy gmin. Dotychczasowe brzmienie art. 75 wywoływało rozbieżności interpretacyjne w orzecznictwie sądów administracyjnych. Część składów orzekających uznawała, że osoby bliskie zmarłego mogą powołać się na prawo do kultu pamięci, wynikające z art. 23 Kodeksu cywilnego, i w ten sposób wykazać interes prawny uzasadniający dostęp do dokumentów (por. wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie z 25 października 2021 r.). Odmiennie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2023 r., wskazując, że sama wola pielęgnowania pamięci o zmarłym stanowi jedynie interes faktyczny, a nie prawny, jeśli nie wiąże się z konkretnym postępowaniem sądowym lub administracyjnym. Projekt nowelizacji zmierza do jednoznacznego rozszerzenia katalogu podmiotów uprawnionych także o osoby realizujące swoje dobra osobiste.

Proponowane zmiany obejmują również rozszerzenie listy instytucji uprawnionych do nieodpłatnego pozyskiwania danych. Dotychczas z takiego uprawnienia korzystały sądy, natomiast pominięto, m.in. Trybunał Konstytucyjny oraz Trybunał Stanu. Projekt przewiduje także włączenie instytucji naukowych i organizacji społecznych, których statutowa działalność obejmuje badania historyczne, genealogiczne czy popularyzację wiedzy o dziedzictwie kulturowym. Zmiana ma służyć interesowi publicznemu oraz ułatwić realizację zadań o charakterze naukowym i społecznym, bez tworzenia nieuzasadnionych barier administracyjnych.

Nowelizacja doprecyzowuje ponadto kwestie opłat za udostępnienie danych. Projekt jednoznacznie wskazuje, że opłata należy się wyłącznie w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku, a w razie odmowy powinna zostać zwrócona. W tym celu wprowadzony ma zostać nowy art. 76a ustawy. Dodatkowo organ będzie zobowiązany do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia brakującej lub błędnie obliczonej opłaty, zamiast wydawania decyzji odmownej. Projektodawcy podkreślają, że regulacja nie wywoła skutków finansowych dla budżetu państwa, nie wymaga aktów wykonawczych i pozostaje zgodna z prawem Unii Europejskiej.

źródło: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Wniesione projekty ustaw, którym jeszcze nie został nadany numer druku, Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o dowodach osobistych, wnioskodawca: grupa posłów PiS, data wpływu: 02.03.2026 r. (stan na 03.03.2026r. - skierowany do opinii w sprawie OSR BEOS)