Od 1 stycznia 2026 r. wejdzie w życie nowy obowiązek dla jednostek sektora finansów publicznych. Będą one musiały publikować informacje o zawartych umowach w specjalnych, ogólnokrajowym systemie - Centralnym Rejestrze Umów JSFP (CRU JSFP). To narzędzie ma zwiększyć przejrzystość finansów publicznych i ułatwić obywatelom dostęp do informacji o wydatkowaniu środków publicznych.

Podstawą wprowadzenia rejestru jest przepis art. 34a ustawy o finansach publicznych. Minister Finansów będzie prowadził CRU JSFP w formie systemu teleinformatycznego, który udostępni dane o umowach zawieranych przez wszystkie JSFP - od ministerstw i urzędów po szpitale publiczne, uczelnie, czy instytucje kultury. Z rejestru wyłączone będą umowy o charakterze niejawnym, np. dotyczące obronności, czy bezpieczeństwa państwa.

W CRU JSFP znajdą się informacje takie jak:

1. przedmiot i wartości umowy,
2. strony umowy,
3. okres jej obowiązywania,
4. źródła i wysokość współfinansowania.

Nie będą publikowane pełne treści umów, lecz ich kluczowe dane, co pozwoli na zachowanie równowagi między jawnością finansów publicznych a ochroną informacji wrażliwych.

Dotychczasowe przepisy wzbudzały wiele wątpliwości interpretacyjnych, dlatego Ministerstwo Finansów przygotowało projekt zmian, które doprecyzowują:

1. zakres umów objętych obowiązkiem publikacji - obejmie on umowy o roboty budowlane, dostawy i usługi o wartości co najmniej 10 tys. zł netto,
2. termin publikacji - wydłużony z 14 do 30 dni od zawarcia umowy,
3. wyłączenia podmiotowe - z obowiązku zwolnione będą służby specjalne, jednostki podległe MON oraz placówki zagraniczne,
4. sposób określania wartości umowy - doprecyzowany zostanie w rozporządzeniu Ministra Finansów,
5. odpowiedzialność kierowników JSFP - obejmuje organizację procesu wprowadzania danych, ale bez osobistego obowiązki wprowadzania każdej informacji.

Rejestr nie zostanie wprowadzony od razu we wszystkich instytucjach. System ma być uruchamiany stopniowo:

1. od 1 stycznia 2027 r. – obejmie administrację rządową
2. od 1 lipca 2027 r. – samorządy,
3. od 1 stycznia 2028 r. – pozostałe jednostki sektora finansów publicznych.

Wielu ekspertów i instytucji postulowało podniesienie progu wartości umowy objętej obowiązkiem publikacji. Ostatecznie przyjęto poziom 10 000 zł netto. Takie rozwiązanie ma zrównoważyć interes społeczny w dostępie do informacji z możliwościami organizacyjnymi jednostek publicznych. Jednocześnie kierownicy jednostek będą mogli – dobrowolnie – publikować dane o umowach o niższej wartości.

Wprowadzenie CRU JSFP to krok w kierunku większej jawności życia publicznego. Rejestr pozwoli:

1. obywatelom łatwiej sprawdzić, jak wydawane są publiczne pieniądze,
2. mediom i organizacjom społecznym skuteczniej kontrolować działania władz,
3. samym jednostkom – usprawnić zarządzanie finansami i raportowanie danych.

Choć nowe przepisy oznaczają dodatkowe obowiązki administracyjne, w dłuższej perspektywie mogą przynieść wymierne korzyści – większe zaufanie obywateli i lepsze standardy zarządzania finansami publicznymi.

źródło: Serwis Rzeczypospolitej Polskiej